Động vật nào có hệ tuần hoàn hở? Đáp án chính xác
Câu hỏi: Những động vật nào sau đây có hệ tuần hoàn hở?
- A. Ốc sên, trai sông, châu chấu
- B. Tôm, cua, mực ống
- C. Châu chấu, giun đốt, trai sông
- D. Tôm, ốc sên, giun đốt
Đáp án đúng là A (mở rộng đầy đủ): ốc sên, trai sông, tôm, cua, châu chấu. Đây là những động vật có máu không chảy liên tục trong mạch kín mà đổ trực tiếp vào các khoang cơ thể, tiếp xúc thẳng với tế bào rồi mới được tim hút trở về — đúng với định nghĩa của hệ tuần hoàn hở.
Hệ tuần hoàn hở là gì và vì sao ốc sên, tôm, cua, trai sông, châu chấu thuộc nhóm này?
Hệ tuần hoàn hở có đặc điểm cốt lõi: máu (hay còn gọi là dịch máu) rời khỏi tim, đi qua một đoạn mạch ngắn rồi thoát ra ngoài mạch, chảy tự do vào các xoang cơ thể — tức là các khoang trống nằm giữa các cơ quan. Tại đây, máu tiếp xúc trực tiếp với tế bào để trao đổi chất, sau đó được dẫn ngược trở về tim theo các lỗ thông. Vì máu không luôn nằm trong mạch kín nên áp lực máu thấp, tốc độ lưu thông chậm.
Nhóm động vật có hệ tuần hoàn hở gồm hầu hết thân mềm (ốc sên, trai sông) và toàn bộ chân khớp (tôm, cua, châu chấu). Đây là hai ngành động vật không xương sống rất lớn và phổ biến trong chương trình Sinh học.
- Ốc sên, trai sông — thuộc ngành Thân mềm. Tim có cấu tạo đơn giản, bơm máu vào xoang áo và xoang cơ thể.
- Tôm, cua — thuộc lớp Giáp xác trong ngành Chân khớp. Máu chảy qua hệ mạch ngắn rồi vào xoang máu bao quanh các cơ quan nội tạng.
- Châu chấu — thuộc lớp Côn trùng trong ngành Chân khớp. Hệ tuần hoàn cực kỳ đơn giản: tim dạng ống nằm dọc lưng, bơm máu ra phía đầu rồi máu chảy tự do trong toàn bộ xoang cơ thể.
Điều thú vị là ở châu chấu và các côn trùng nói chung, hệ tuần hoàn không đảm nhiệm việc vận chuyển oxy — việc đó do hệ thống ống khí (khí quản) đảm nhiệm. Máu chỉ chủ yếu vận chuyển chất dinh dưỡng và thu gom chất thải. Đây là lý do hệ tuần hoàn hở vẫn đủ đáp ứng nhu cầu sống của côn trùng dù áp lực rất thấp.
Vì sao mực ống và giun đốt không có hệ tuần hoàn hở?
Mực ống và giun đốt đều có hệ tuần hoàn kín — máu luôn được giữ bên trong mạch máu từ đầu đến cuối vòng tuần hoàn, không thoát ra ngoài xoang cơ thể. Đây là điểm phân biệt mấu chốt.
Mực ống tuy cùng ngành Thân mềm với ốc sên và trai sông, nhưng lại là ngoại lệ đáng chú ý nhất trong toàn bộ ngành này. Mực có hệ tuần hoàn kín với hai tim phụ (tim mang) bên cạnh tim trung tâm, giúp đẩy máu qua mang rất hiệu quả. Điều này phù hợp với lối sống săn mồi tích cực, đòi hỏi trao đổi chất nhanh và cung cấp oxy liên tục cho cơ bắp. Đây là phương án gây nhầm lẫn nhiều nhất vì người học hay nghĩ “thân mềm = tuần hoàn hở”, nhưng mực là trường hợp ngoại lệ rõ ràng.
Giun đốt (giun đất, rươi, đỉa…) cũng có hệ tuần hoàn kín. Máu chảy trong mạch lưng và mạch bụng, nối với nhau qua các vòng mạch ở đầu cơ thể đóng vai trò như “tim phụ”. Vì cơ thể giun dài và ẩm, oxy có thể thấm qua da vào thẳng mạch máu nên hệ tuần hoàn kín giúp phân phối oxy đi khắp cơ thể đều hơn.
Tóm lại, hai phương án dễ chọn sai nhất là:
- Mực ống — vì cùng ngành với ốc sên và trai sông (Thân mềm), nhưng lại có tuần hoàn kín.
- Giun đốt — vì là động vật không xương sống đơn giản, nhiều người mặc định là tuần hoàn hở, nhưng thực tế ngược lại.
Mẹo ghi nhớ để nhận diện nhanh hệ tuần hoàn hở
Ghi nhớ theo quy tắc nhóm ngành sẽ nhanh hơn học từng con một. Hai ngành động vật không xương sống lớn nhất — Thân mềm và Chân khớp — hầu hết có tuần hoàn hở, ngoại trừ một trường hợp duy nhất cần nhớ riêng: mực (và bạch tuộc) trong ngành Thân mềm có tuần hoàn kín.
Còn giun đốt thì nhớ ngược lại: tuy là giun (nghe có vẻ “đơn giản”) nhưng lại có tuần hoàn kín — đây là điểm tiến hóa cao hơn so với ốc hay tôm về mặt hệ tuần hoàn.
Cách kiểm tra nhanh khi gặp câu hỏi tương tự: nhìn vào danh sách, hễ thấy mực hoặc giun đốt trong đáp án thì loại ngay phương án đó — hai con này luôn thuộc nhóm tuần hoàn kín trong chương trình phổ thông.